Verslag BLVC café 21-02-2017

Alphen a/d Rijn, 21 januari 2017 - In het zonnige Alphen is inmiddels niets meer te zien van de ravage die aangericht werd op 3 augustus 2015 aldaar. Toen ging een hijsoperatie, uitgevoerd door combinatie Mourik/SBS Staalbouw, faliekant mis. Wat de installatie van het brugdek van de vernieuwde Julianabrug over de Oude Rijn had moeten zijn, werd de verwoesting van vier winkelpanden (incl. bovenwoningen), twee woningen en de blokkade van de belangrijkste winkelstraat van Alphen. Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Dat was de aanleiding voor het 4e BLVC-café, een initiatief van Bouwend Nederland, RoyalHaskoningDHV en Gemeente Utrecht. Enkele van onze collega’s zijn bij eerdere edities van dit evenement geweest, waar bereikbaarheids-, leefbaarheids-, veiligheids- en communicatievraagstukken in de bouw worden behandeld.

Een introductie werd gegeven door Ilja Werkhoven, directeur van Bewuste Bouwers. Zij nam ons mee in de ontwikkeling van de bouwsector op het gebied van BLVC de afgelopen jaren, en de rol van Bewuste Bouwers daarin. Ik, nat achter de oren als ik ben (en zeker wat de bouw betreft), had nog nooit een Bewuste Bouwers vlag gezien. Toch zouden ze op zo’n 600  bouwplaatsen in Nederland moeten hangen. Na Ilja Werkhoven deed Peter Klompen, projectmanager van de mislukte hijsoperatie voor gemeente Alphen, zijn verhaal. In het kort komt het er op neer dat het hijs- en stabiliteitsplan ongeschikt was: doorvaartbreedte, en niet stabiliteit, is maatgevend geweest voor de breedte van de gebruikte pontons. Men heeft wel stabiliteitsberekeningen gemaakt, maar zorgen hierover zijn door hogergeplaatsten niet serieus genomen: er werd teveel vertrouwd op de eigen ervaring. Gemeente Alphen heeft eerder een brugdek laten vervangen, met een hijsconstructie vanaf de kade. Ten onrechte werd aangenomen dat de risico’s voor de omgeving van deze hijsoperatie vergelijkbaar waren. De veiligheidsrisicoanalyse beperkte zich tot de bouwplaats, terwijl het hijsen van het brugdek daarbuiten plaatsvond. Geen enkele van de betrokken partijen heeft zich de risico’s van deze operatie beseft. De conclusies van de Onderzoeksraad voor Veiligheid zijn dan ook niet mals:

https://www.onderzoeksraad.nl/nl/onderzoek/2142/hijsongeval-alphen-aan-den-rijn/publicatie/1690/omvallen-hijskranen-alphen-aan-den-rijn-onvermijdelijk#fasen

Tegen mijn verwachtingen in werd er verder niet uitgeweid over het ontstaan van het hijsongeval zelf (een uitgebreide analyse hiervan is terug te lezen in het rapport van de Onderzoeksraad). Het ongeval werd gebruikt als aanknopingspunt om het omgaan met een dergelijke situatie, en de soms tegenstrijdige belangen in de bouw te bediscussiëren (in dit geval bereikbaarheid vs. veiligheid). Dit gebeurde in een drietal workshops.

De eerste workshop waar ik aan deelnam werd geleid door Ab van der Schans, crisismanager ten tijde van het desastreuze ongeval. Alphen heeft vrij recentelijk ervaring opgedaan met crisissituaties (door een schietincident in 2011), waardoor de hulpvoorziening snel op gang kwam. Gemeente Alphen hanteert bij nieuwe projecten een andere tactiek m.b.t. de beheersing van risico’s. Voor gebeurtenissen waar de kans van optreden weliswaar klein is, maar het effect groot, is een veiligheidsplan vereist. Daarnaast merkte mr. van der Schans op dat het van belang is om ook niet direct getroffenen hulp te bieden. Ook zij trokken na enkele dagen aan de bel.

De tweede workshop betrof een direct gevolg van het ongeval m.b.t. tegenstrijdige belangen binnen BLVC. Door de omgevallen kranen werd de noordelijke toegang tot de Hooftstraat (de belangrijkste winkelstraat in Alphen) afgesloten. Echter, door bouwproject ‘Stadshart Lage Zijde’ was ook de zuidelijke toegang al geblokkeerd. Geef je voetgangers- en fietsverkeer toegang via een corridor over de bouwplaats? Is een verminderde veiligheid aanvaardbaar wanneer dit leidt tot een verbetering van de bereikbaarheid? De druk vanuit de gemeenteraad om het winkelgebied te allen tijde bereikbaar te houden was hoog. Nadien is toegegeven dat dit niet zo had mogen zijn, en dat het belangrijk is dat deze belangenafweging gedurende het project inzichtelijk blijft en verantwoordelijkheden duidelijk zijn. Een fiets- en voetgangerspad aan het water (om bouwlocatie ‘Stadshart Lage Zijde’ heen)

In de derde workshop werd bediscussieerd wie er verantwoordelijk zou moeten zijn voor omgevingsveiligheid. Een gemengd publiek van onder anderen aannemers, juristen en opdrachtgevers kwam overeen dat het vooral van belang is dat de dialoog open blijft. Dit zodat te allen tijde duidelijk is welke verantwoordelijkheden bij wie liggen en tragedies zoals die in Alphen a/d Rijn voorkomen worden.

Op de borrel na afloop sprak ik nog wat concullega’s die hebben gewerkt aan de aanbieding van Boskalis voor project De Entree in Amsterdam. Voor mij spannend, omdat ik in januari zelf nog heb bijgedragen aan de aanbieding van Max Bögl en de gunningsbeslissing toen op elk moment te verwachten was. De mannen van Boskalis maakten een zelfverzekerde indruk op mij… dit was echter wat voorbarig, want een week later werd bekend gemaakt dat Gemeente Amsterdam voornemens is het project aan Max Bögl te gunnen! Al met al was het een interessante middag, met vraagstukken die van toepassing kunnen zijn op de meeste bouwprojecten in de openbare ruimte. Ik kan het iedereen aanraden een volgende editie van het BLVC café bij te wonen!